Leçon 1

Загдын Түмэнжаргалын Монгол хэл сурах бичиг номноос, Түүний заах аргаар үлгэрлэв.

 

 

ЭГШИГ ҮСЭГ

 

Монгол хэлний  а, э, и, о, у, ө, ү  үсгийг эгшиг үсэг гэнэ.

Үүнээс а, о,у  үсгийг эр эгшиг,  э, ө, ү  үсгийг эм эгшиг, и  үсгийг саармаг эгшиг гэнэ.

Харин  аа, ээ, ий (ы), оо, уу, өө, үү  эгшгийг урт эгшиг гэнэ.

 

 

Шинэ үг:      Nouveaux mots

           

Үсгийг-               lettre

эгшиг -               voyelle

эр эгшиг-            voyelle des mots masculin

эм эгшиг-         voyelle des mots feminin

саармаг эгшиг- voyelle des mots feminin et masculin(neutre)

харин-             mais

урт эгшиг-        voyelle longue

 

Аа

а-аа  э-ээ   и-ий   о-оо   у-уу   ө-өө   ү-үү

 

Рр

ар   эр   ир   ор   ур   өр   үр

ра   рэ   ри   ро   ру   рө   рү

а-раа  э-рээ  о-роо  у-руу  ө-рөө  ү-рүү

аар  ээр  оор  уур  өөр  үүр

 

Сс

ас  эс   ис   ос   ус   өс   үс

са  сэ   си   со   су   сө   сү

 

сор  сур  сүр  сэр  сэр    саа  суу  сүү

саа-р   сээ-р   үүс   үйс

 

ас  асаа   асуу   ус   уус  өс   үс   үүс

үрс, сорс, өрс, эрс, урс, үсэр, асар, сэрээ

 

Хх

 

ха  хэ  хи  хо ху  хө  хү

хар  хэр  хир  хор  хур  хөр   хүр

 

ах  эх  их  хаа  хээ  хөө  хүү  хаах- хайх  хийх  хөөх

 

хараа, хэрээ, хороо, хуруу, хөрөө, хүрээ

харах, хэрэх, хорох, хурах, хөрөх, хүрэх

эрэх, ирэх, орох, урах, өрөх, үрэх, сэрэх, сорох, сурах

 

эрэх-эрх, өрөх-өрх

 

эрэх-ээрэх, үрэх-үүрэх, харах-хараах, хурах-хураах, хөрөх-хөөрөх

урсах, өрсөх, хөхрөх, сөхрөх, хоосрох, хөөсрөх урих- урхи

 

 

 

Вв

 

ва  вэ  ви  во  ву  вө  вү

 

ав эв ив ов ув өв үв

 

 

ав, аав, айв

 

хав, хаав, хайв

 

 

авар, эвэр, овор, өвөр, хавар, ховор, савар

 

авав, ивэв, хавав, савав, харав, хоров, хурав, сурав, сэрэв, сөрөв

 

 

Ус урсав. Сар хөөрөв. Сэрүү оров.

 

 

Нн

 

 

на   нэ   ни   но  ну   нө   нү

 

наа  нээ  ний  ноо  нуу  нөө  нүү

 

 

нар  нэр  нир  нор  нур  нөр  нүр

 

 

ан, ана, эн, энэ, он, оно, сан, сана, хан, хана

 

нэхнэ, нөхнө, хононо, санана, сунана, сөнөнө

 

 

үнс, хүнс, сүнс

 

хаан, хаана

 

 

Сайхнаас сайхан эх орон.

 

 

Мм

  

ма   мэ   ми   мо   мө   мү

 

ам   эм   им   ом   өм   үм

 

мах, мэх, мох, мөх, мөр, мэс, мөс, ором, урам, хором, хурам

 

манай, миний, манан, манхан, майхан, намар

 

Их хүн номхон. Их мөрөн намуухан.

 

 

Лл

 

ла   лэ   ли   ло   лу   лө   лү

 

ил   ол   ул   үл

 

 

айл, ээл, уул, үүл, үйл, хэл, хил, хол, арал, эрэл, санал, онол

 

авлаа, ивлээ, аслаа, ислээ, өслөө, эрлээ, ирлээ, орлоо, урлаа

 

иллээ, оллоо, хаалаа, хайлаа, хөөлөө, халлаа, хэллээ

 

 

ул, улла, уллалаа

 

лаа, лай, лам

 

Лаа аслаа.

 

Гг

 га   гэ   ги   го   гу   гө   гү

 аг   эг   иг   ог   уг   өг   үг

 

гаа  гээ  гий  гоо  гуу  гөө  гүү

 

гар  гэр  гор  гур  гөр  гүр

 

гээнэ, гийнэ, гуйна, гүйнэ, нэг, нуга, сүг, сөг, хог, хөг

 

хаг-хага  ингэ, мэнгэ, мөнгө, хангай, магнай, хаалга, хуулга

 өрөг-өргө, уураг-уурга, анги, онги, араг-арга, эрэг-эргэ, орог-орго, ураг-урга

 

гүрэн улс, гүрэм ном, араг савар, арга ухаан, гэрэл гэгээ, гарал үүсэл

 

Монгол хэл сурлаа.

 

 

Тт

 та   тэ   ти   то   ту   тө   тү

 

тал, тэр, тив, тос, тус, төр, түр

таавар, тээвэр, туувар, түүвэр, тахиа, туулай, торой

танай, манай, таны, миний, танайх, манайх, танайхан, манайхан

этнэ, отно, татна, хатна, угтана

тал нутаг,  тараг айраг

Талаар талаар тарган тарган тарвага.

 

 

Шш

 

шар, шир, шор, шүр, шав, шан, шим, шал, шил, шөл, шат, шог

шар-шаар, шир-шийр, шүр-шүүр

иш, өш, ааш, ууш, өөш, ашиг, ишиг, агшин, эгшин

ширээ, шохой, шугам, шагнал, шалгалт, шалтгаан

Шар шувуу маш сонин шувуу.